NL hittegolf & weer-vs-klimaat debat
De zomer van 2026
Van 24 tot en met 27 juni 2026 gaf het KNMI voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis code rood af vanwege hitte. De waarschuwing gold in acht provincies: Noord-Brabant, Gelderland, Utrecht, Limburg, Noord-Holland, Zuid-Holland, Flevoland en Overijssel. In Zeeland, Friesland, Groningen en Drenthe gold code oranje, en op de Waddeneilanden code geel. De hitte trof het land dus niet overal even hard, maar het zwaarste alarmniveau bestreek wel het grootste deel van het vasteland.
Die uitzonderlijke situatie viel binnen een hittegolf die duurde van 18 tot en met 29 juni 2026. Op 26 juni werd in het Limburgse Ell 39,4°C gemeten, de hoogste junitemperatuur ooit in Nederland gemeten. Het samengaan van een primeur qua waarschuwingsniveau en een junirecord qua temperatuur markeert de zomer van 2026 als een uitgesproken extreem geval binnen de periode waarover metingen beschikbaar zijn.
Hoe hitte wordt vastgesteld en of die toeneemt
Om te kunnen beoordelen of hitte werkelijk uitzonderlijk is, bestaat een formele maatstaf. In Nederland en België geldt formeel van een hittegolf zodra de maximumtemperatuur een aaneengesloten reeks van minimaal vijf zomerse dagen (≥25°C) blijft, met daarbinnen minimaal drie tropische dagen (≥30°C). Of het om een regionale dan wel een landelijke hittegolf gaat, wordt bepaald door metingen op afzonderlijke stations. De term is dus geen indruk maar een gedefinieerde drempel, en die drempel maakt vergelijking over de tijd mogelijk.
Wanneer je langs die lijn naar de lange termijn kijkt, is er een meetbare verschuiving zichtbaar aan de bovenkant van de temperatuurschaal. Het aantal dagen boven 35°C in Nederland steeg van 4 à 6 per 25 jaar in de periode 1900-1975 naar 41 in de periode 2000-2025. De extreemste hittedagen komen in het recente kwart eeuw dus aanmerkelijk vaker voor dan in de driekwart eeuw daarvoor.
Is extreme hitte eigenlijk wel nieuw?
Tegelijk is grote hitte in Nederland geen recent verschijnsel. Ook lang vóór het huidige klimaatdebat werden extreme temperaturen gemeten: ruim 36°C in De Bilt in 1947, een hete zomer in 1826, een septemberrecord van 34,0°C in Maastricht in 1929 en tropische hitte in de zomers van 1957 en 1964. Dat hitte in eerdere eeuwen ontbrak, klopt dus niet.
Het duidelijkste ijkpunt uit de vorige eeuw is de zomer van 1976. Die kende een hittegolf van 17 dagen, waarvan ongeveer 10 tropische dagen, en een historisch neerslagtekort met een record van circa 361mm en ongeveer 528mm regen tegenover een normaal van 772mm. Deze hittegolf geldt als de hevigste van de vorige eeuw in Nederland. Naast een langere reeks tropische dagen dan waar de formele definitie om vraagt, ging het hier dus ook om uitzonderlijke droogte. Extreme hitte op zichzelf is daarmee geen novum; wat de trend beschrijft, is de frequentie waarmee de allerheetste dagen terugkeren.
Wat onzeker of betwist blijft
Bij het duiden van deze gebeurtenissen is het van belang hoe de wetenschap zulke uitspraken formuleert. Klimaatwetenschap doet uitspraken in termen van langjarige trends en waarschijnlijkheden, niet in termen van absolute zekerheden over afzonderlijke gebeurtenissen zoals een enkele hittegolf. Een individuele recordzomer bewijst of weerlegt op zichzelf dus niets; het is de richting over vele jaren die als houvast geldt. Dat verklaart ook waarom een enkele hete of juist koele zomer binnen dit kader geen sluitend argument vormt.
Rond de meting zelf blijft bovendien een punt betwist. Volgens klimaatsceptici zijn 23 historische hittegolven uit de statistieken verwijderd, waaronder 16 uit de periode 1901-1951 en 3 uit 1947. Deze lezing is omstreden en wordt hier niet als vaststaand gepresenteerd; ze laat zien dat niet alleen de duiding, maar ook de vraag welke gebeurtenissen precies in de reeksen thuishoren, onderwerp van discussie is. Wie de recordhitte van 2026 wil plaatsen, houdt daarom twee dingen tegelijk vast: een meetbare toename van de heetste dagen, en een debat dat zowel over interpretatie als over de onderliggende cijfers gaat.
Deze inleiding licht 8 van de 28 vastgelegde claims uit; de volledige lijst staat hieronder.
Feiten
Elke claim is gekoppeld aan de bronnen waarop deze is gebaseerd. De labels tonen de mate van onderbouwing, geen oordeel over waarheid: BEVESTIGD — onafhankelijke gezaghebbende bron · BEVESTIGD · n bronnen — daarnaast door n onafhankelijke bronnen buiten de oorspronkelijke berichtgeving gemeld · PARTIJVERKLARING — een strijdende partij verklaart dit zelf; uit de eerste hand, maar niet onafhankelijk · GEMELD — geloofwaardig gemeld, zonder gezaghebbende bron · BETWIST — onafhankelijke bronnen spreken de claim tegen. Een betwiste beschuldiging houdt haar label ongeacht hoeveel media erover berichten.
Structuur
BEVESTIGDGeen richtlijnen voor code rood voor hitte — Uit de RIVM-evaluatie van het Nationaal Hitteplan blijkt dat er geen richtlijnen bestaan voor code rood voor hitte, omdat lastig te bepalen is wanneer hitte maatschappij-ontwrichtend wordt. Voor dat scenario stelde het RIVM een fictieve scenarioanalyse op om te toetsen of Nederland op extreme hitte is voorbereid. (volgens RIVM) bron bron bronBEVESTIGDWeercodes gekoppeld aan het Nationaal Hitteplan — Zodra het RIVM het Nationaal Hitteplan activeert, geeft het KNMI code geel voor hitte af. Bij extreme hitte kan het KNMI op basis van temperatuur en duur van de verwachte hitte ook code oranje en zelfs code rood afgeven. (volgens RIVM) bron bron bron
Ideologie
BEVESTIGDFVD stelt kosten-batenverhouding van klimaatbeleid ter discussie in de Tweede Kamer — FVD-leider Baudet heeft in de Tweede Kamer herhaaldelijk de kosten van het Nederlandse klimaatbeleid ter discussie gesteld, onder meer via een motie (2019) die het PBL vroeg de totale maatschappelijke kosten van het klimaatakkoord door te rekenen, en via Kamervragen over de kosten van het beleid afgezet tegen het effect ervan op het klimaat. (volgens Tweede Kamer der Staten-Generaal) bron bron bronBEVESTIGDPVV bepleit klimaataanpassing boven emissiebeleid in de Tweede Kamer — In het VAO Klimaat in de Tweede Kamer stelde de PVV bij monde van De Graaf dat aanpassen aan klimaatverandering beter is dan proberen de klimaatverandering te bestrijden. Daarmee gaf een parlementaire partij de voorkeur aan adaptatie boven emissiereductie. (volgens Tweede Kamer der Staten-Generaal) bron bronBEVESTIGD · 4 bronnenMethodologische kern van de klimaatwetenschap — Klimaatwetenschap doet uitspraken in termen van langjarige trends en waarschijnlijkheden, niet in termen van absolute zekerheden over afzonderlijke gebeurtenissen zoals een enkele hittegolf. bron bevestiging bevestiging bevestigingalle 4 bevestigingen
bevestiging
Adaptatie
BEVESTIGD · 4 bronnenNationaal Hitteplan van het RIVM — Het Nationaal Hitteplan treedt in werking wanneer enkele dagen achtereen temperaturen van 27°C of meer worden verwacht; het wordt dan, na overleg met het KNMI, geactiveerd in de getroffen provincies om kwetsbare groepen te beschermen. bron bron bevestiging bevestiging bevestigingalle 4 bevestigingen
bevestigingBEVESTIGD · 3 bronnenOnderzoek naar hittebestendig wonen — Nederlandse woningen zijn gebouwd voor een koeler klimaat. Op onderzoekslocatie The Green Village in Delft wordt onderzocht hoe huizen en woonwijken hittebestendig gemaakt kunnen worden. bron bevestiging bevestiging bevestiging
Historische hitte
BEVESTIGD · 5 bronnen1947 als recordjaar met vijf regionale hittegolven — Alleen 1947 telde in Nederland vijf regionale hittegolven; de zomer van 2026 evenaarde dat aantal regionale hittegolven maar registreerde volgens de KNMI-telling slechts één officiële landelijke hittegolf. bron bron bronbevestiging bevestiging bevestigingalle 4 bronnen
bronBEVESTIGD · 2 bronnenExtreme hitte in Nederland dateert van vóór het klimaatdebat — Ook lang vóór het huidige klimaatdebat werden in Nederland extreme temperaturen gemeten, waaronder ruim 36°C in De Bilt in 1947, een hete zomer in 1826, een septemberrecord van 34,0°C in Maastricht in 1929 en tropische hitte in de zomers van 1957 en 1964. Dergelijke hitte is dus geen recent verschijnsel. bron bron bron bevestiging bevestigingBEVESTIGD · 5 bronnenExtreme hitte kwam ook internationaal historisch voor — Extreme hittegolven traden ook buiten Nederland ruim vóór het klimaatdebat op, met temperaturen tot 50°C in Spanje in 1930, warme zomers in Montreal in 1955 en 40°C op Centre Court tijdens Wimbledon in 1976. In Frankrijk zijn extreme hittegolven gedocumenteerd van de zeventiende eeuw tot 1911, 1947 en 1976. bron bron bron bevestiging bevestiging bevestigingBEVESTIGD · 4 bronnenHittegolf en droogte van 1976 — De zomer van 1976 kende een hittegolf van 17 dagen, waarvan ongeveer 10 tropische dagen, en een historisch neerslagtekort met een record van circa 361mm en ongeveer 528mm regen tegenover een normaal van 772mm. Deze hittegolf geldt als de hevigste van de vorige eeuw in Nederland. bron bron bron bevestiging bevestiging bevestigingalle 4 bevestigingen
bevestigingBETWISTHittegolfrecords in De Bilt sinds 1901 — Sinds 1901 zijn in De Bilt tientallen hittegolven geregistreerd; de hoogste temperatuur bedroeg 36,8°C (1947) en de langste hittegolf duurde 18 dagen (1975). Het jaar 2018 kende met 26 hittedagen het record. 14dagenweer noemt als warmste dag ooit in De Bilt 37,5°C op 25 juli 2019, hoger dan de geclaimde 36,8°C uit 1947. bron bron bronalle 4 bronnen
bron
Klimaatdebat
BEVESTIGD · 2 bronnenUitgebleven voorspelling van ijsvrije Noordpool — NASA-klimaatwetenschapper James Hansen voorspelde in 2008 een ijsvrije Noordpool rond 2018; die bleef uit, en NSIDC-satellietdata tonen dat het zomerzee-ijs sinds 2007 binnen een stabiele bandbreedte fluctueert. bron bevestiging bevestigingBEVESTIGD · 4 bronnenWorld Climate Declaration ontkent klimaatcrisis — De World Climate Declaration, ondertekend door onder wie Nobelprijswinnaar natuurkunde John Clauser, stelt dat klimaatverandering bestaat maar dat er geen klimaatcrisis is en dat meer CO2 volgens de ondertekenaars meer voor- dan nadelen heeft. Volgens de verklaring gaat het om ruim 2.000 ondertekenaars die worden aangeduid als wetenschappers. bron bevestiging bevestiging bevestigingalle 4 bevestigingen
bevestiging
Klimaatscenario’s
BETWISTIPCC AR6 over trends in weerextremen — In het technische hoofdstuk van IPCC AR6 stellen de auteurs volgens critici dat diverse weerextremen — hevige neerslag, overstromingen, hydrologische droogtes en fire weather — wereldwijd niet meetbaar zijn toegenomen. Factcheck Vlaanderen weerlegt de lezing dat IPCC geen toename ziet; regionale data tonen wél meer bosbranden en overstromingen. bronBEVESTIGD · 2 bronnenKNMI gebruikt RCP8.5 ondanks IPCC-bijstelling — Het IPCC heeft zijn hoogste emissiescenario RCP8.5 fors naar beneden bijgesteld, terwijl het KNMI dit scenario nog steeds als basis voor zijn klimaatscenario’s en beleidsadvies hanteert. bron bron bevestiging bevestiging
Meetmethode
BEVESTIGDKNMI-warmtegetal als maat voor een warme zomer — Met een warmtegetal wordt uitgedrukt hoe warm een zomer is geweest, gebaseerd op het aantal en de mate van warme dagen. De zomer van 2026 kende volgens deze maat meerdere verbroken warmterecords. (volgens KNMI) bronBEVESTIGD · 5 bronnenOfficiële definitie van een hittegolf — In Nederland en België geldt formeel van een hittegolf zodra de maximumtemperatuur een aaneengesloten reeks van minimaal vijf zomerse dagen (≥25°C) blijft, met daarbinnen minimaal drie tropische dagen (≥30°C). Metingen op afzonderlijke stations bepalen of het om een regionale of een landelijke hittegolf gaat. bron bron bron bevestiging bevestiging bevestigingGEMELDBetwiste invloed van meetstationlocaties op temperatuur — Volgens critici wordt gemeten opwarming op land deels vertekend door het urban-heat-island-effect: asfalt en bebouwing rond meetstations zouden de waarden opdrijven. Als voorbeeld wordt de locatie van het station in Horst aangehaald, waar in 2025 de hoogste temperatuur van het land werd gemeten. bron bronBETWISTBetwiste schrapping van historische hittegolven door KNMI — Volgens klimaatsceptici zijn 23 historische hittegolven uit de statistieken verwijderd, waaronder 16 uit de periode 1901-1951 en 3 uit 1947. Factcheckers (Knack, NU.nl, DPA) betwisten het aantal: geen 23 geschrapte hittegolven, en de herziening was correcte homogenisatie, geen manipulatie. bron bron
Sterfte
BEVESTIGD · 5 bronnenWereldwijd meer doden door kou dan door hitte — Wereldwijd sterven jaarlijks ongeveer 4,6 miljoen mensen door kou tegenover ongeveer 489.000 door hitte. Koude is daarmee een veel grotere doodsoorzaak dan warmte. bron bron bron bevestiging bevestiging bevestigingBEVESTIGD · 5 bronnenAirconditioning kan hittedoden fors beperken — Airconditioning had voor kwetsbare ouderen in een zomer zoals 2022 ongeveer 26.000 hittegerelateerde sterfgevallen in Europa kunnen voorkomen. Landen met veel airco kennen relatief weinig hittedoden. bron bron bron bevestiging bevestiging bevestigingBEVESTIGD · 1 bronEuropese koudesterfte daalt sterker dan hittesterfte stijgt — Na correctie voor vergrijzing daalde het Europese koudesterfterisico sterker dan het hittesterfterisico steeg; de koudesterfte liep volgens critici terug van ongeveer 38 naar 18 per 100.000 (circa 165.000 minder doden), terwijl het hittesterfterisico vrijwel vlak bleef rond 1 per 100.000 (circa 666 extra doden). bron bron bevestiging
Trends
BEVESTIGD · 2 bronnenToename van dagen boven 35°C sinds 2000 — Het aantal dagen boven 35°C in Nederland steeg van 4 à 6 per 25 jaar in de periode 1900-1975 naar 41 in de periode 2000-2025. bron bevestiging bevestigingBEVESTIGD · 5 bronnenNeerslagtekort 2026 vergelijkbaar met droge recordjaren — Het neerslagtekort voor het zomerhalfjaar 2026 bedroeg ongeveer 264mm, in de buurt van het recordjaar 1976, en de lage rivierwaterstanden zijn vergelijkbaar met eerdere droge jaren zoals 1953, 1976 en 2018. bron bron bevestiging bevestiging bevestigingBEVESTIGD · 4 bronnenToename van natuurbrandgevaar in Nederland — Het aantal dagen met hoog natuurbrandgevaar in Nederland is in tien jaar tijd bijna verdubbeld, mede door toenemende droogte en hitte. bron bevestiging bevestiging bevestigingalle 4 bevestigingen
bevestiging
Overig
BEVESTIGDEerste code rood voor hitte in acht provincies (juni 2026) — Van 24 tot en met 27 juni 2026 gaf het KNMI voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis code rood af vanwege hitte, geldend in acht provincies: Noord-Brabant, Gelderland, Utrecht, Limburg, Noord-Holland, Zuid-Holland, Flevoland en Overijssel. In Zeeland, Friesland, Groningen en Drenthe gold code oranje en op de Waddeneilanden code geel. (volgens KNMI) bron bron bronalle 4 bronnen
bronBEVESTIGDWarmste junidag ooit in Nederland (39,4°C in Ell) — Tijdens de hittegolf van 18 tot en met 29 juni 2026 werd op 26 juni in het Limburgse Ell 39,4°C gemeten, de hoogste junitemperatuur ooit in Nederland gemeten. (volgens KNMI) bron bron bron
Over de beoordeling van claims
Deze achtergrondpagina is een doorlopend bijgewerkte synthese van openbare berichtgeving. Elke claim linkt naar de oorspronkelijke bron of bronnen waarop zij is gebaseerd.
De labels geven aan in welke mate een claim door beschikbare bronnen wordt ondersteund. Zij zijn geen absoluut oordeel over waarheid: nieuwe informatie, sterkere bronnen of onafhankelijke tegenspraak kunnen het beeld veranderen.
- Bevestigd — ondersteund door een officiële bron of meerdere betrouwbare bronnen.
- Bevestigd · n bronnen — aanvullend ondersteund door n onafhankelijke bronnen buiten de oorspronkelijke berichtgeving.
- Partijverklaring — een strijdende partij verklaart dit zelf; uit de eerste hand, maar niet onafhankelijk.
- Gemeld — afkomstig uit één bron, of nog niet onafhankelijk bevestigd. Een betwiste beschuldiging houdt dit label, ook als veel media erover berichten.
- Betwist — onafhankelijke bronnen spreken de claim tegen.